Quản trị rủi ro pháp lý trở thành “tuyến phòng thủ” của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số

Doanh nghiệp đối mặt rủi ro pháp lý ngày càng phức tạp

Ngày 17/4, tại Đà Nẵng, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với VCCI Miền Trung - Tây Nguyên và Công ty TNHH Một thành viên Sở hữu Trí tuệ VCCI (VCCI-IP) tổ chức diễn đàn về quản trị rủi ro pháp lý và phòng ngừa, giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư kinh doanh thời đại số.

Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI miền Trung – Tây Nguyên, chia sẻ về yêu cầu xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, an toàn trong bối cảnh chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI Đà Nẵng, nhận định chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành động lực phát triển tất yếu. Song song với đó, doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều thách thức pháp lý mới, từ rủi ro trong giao kết hợp đồng, tranh chấp thương mại, đến các vấn đề về dữ liệu, bảo mật thông tin, tài sản trí tuệ và giao dịch xuyên biên giới.

Dẫn số liệu từ báo cáo PCI gần nhất, ông Quang chỉ ra, dù Đà Nẵng thuộc nhóm địa phương có môi trường kinh doanh cạnh tranh cao, thành phố vẫn còn khoảng cách so với mức trung vị cả nước ở nhiều chỉ tiêu quan trọng.

Tỷ lệ doanh nghiệp tin tưởng vào khả năng bảo vệ pháp luật về bản quyền và thực thi hợp đồng tại Đà Nẵng đạt 86%, thấp hơn mức trung vị quốc gia là 91%. Tỷ lệ đồng ý rằng tòa án xử lý vụ kiện kinh tế nhanh chóng là 83% so với 88% toàn quốc; phán quyết tòa án được thi hành nhanh chóng đạt 82% so với 88%; khả năng dự liệu thay đổi pháp luật của thành phố chỉ đạt 34% so với mức trung vị 39%.

"Chi phí của một tranh chấp phát sinh luôn lớn hơn rất nhiều so với chi phí phòng ngừa từ sớm. Năng lực quản trị rủi ro pháp lý đang trở thành năng lực cốt lõi của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số", ông Quang nhấn mạnh.

GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, nhấn mạnh cần thay đổi cách tiếp cận, đưa quản trị rủi ro pháp lý trở thành khâu đầu tiên trong hoạt động đầu tư.

GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, cho rằng rủi ro pháp lý không còn là yếu tố phái sinh, thứ yếu mà đã là biến số nội tại của hoạt động đầu tư, kinh doanh, đòi hỏi phải được nhận diện và quản trị ngay từ đầu.

Ông nhấn mạnh cần chuyển từ cách tiếp cận phản ứng sang hệ thống chủ động, trong đó trọng tài và hòa giải không chỉ là công cụ xử lý hậu quả mà còn là công cụ quản trị có tính dự liệu, góp phần nâng cao tính ổn định và khả năng dự đoán của môi trường kinh doanh.

"Giải quyết tranh chấp không còn là khâu cuối, bất đắc dĩ mà là khâu đầu tiên cần chú trọng khi khởi xướng hoạt động đầu tư, kinh doanh", GS.TS Lê Hồng Hạnh nói.

Ông cũng cảnh báo, với các loại tài sản mới như tài sản số, tài sản trí tuệ và tài nguyên dữ liệu ngày càng hiện diện trong giao dịch thương mại, tính phức tạp của tranh chấp tương lai sẽ cao hơn nhiều so với những gì đang chứng kiến hiện nay.

Môi trường đầu tư cần "nâng cấp" năng lực thực thi

Trong khi đó, ông Phan Duy Anh, Phó Giám đốc Sở Tài chính Đà Nẵng, nhận định, chất lượng môi trường đầu tư không chỉ được đo bằng thủ tục hành chính mà còn phụ thuộc vào tính ổn định và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật.

Ông Phan Duy Anh, Phó Giám đốc Sở Tài chính Đà Nẵng, trình bày về thực trạng môi trường đầu tư và những thách thức trong khâu thực thi chính sách.

Theo ông, trong quý I/2026, Đà Nẵng ghi nhận hơn 1.800 doanh nghiệp thành lập mới, với tổng vốn đăng ký hơn 6.800 tỷ đồng. Lũy kế ba tháng, vốn đầu tư trong nước đạt gần 57.600 tỷ đồng, tăng gần 5 lần so với cùng kỳ; vốn FDI đạt 36,65 triệu USD.

Thành phố cũng đẩy mạnh chuyển đổi số với hơn 96% dịch vụ công trực tuyến, 100% hồ sơ hành chính xử lý điện tử, kinh tế số chiếm trên 22% GRDP. Việc số hóa dữ liệu đất đai, quy hoạch góp phần giảm rủi ro pháp lý và tăng tính minh bạch.

Tuy nhiên, theo ông Duy Anh, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở chính sách mà ở khâu thực thi. Một số thủ tục đất đai, môi trường, đầu tư còn kéo dài; quy định pháp luật chưa đồng bộ, làm tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.

Cùng quan điểm, ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, cho hay trong khi chuyển đổi số, rủi ro pháp lý ngày càng đa dạng và phức tạp, từ các tranh chấp quốc tế đến những vấn đề mới như trí tuệ nhân tạo, deepfake.

Ông Hồ Quang Bửu cho rằng môi trường đầu tư hiện nay không chỉ đối mặt với cơ hội mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ.

Ông dẫn ví dụ, có những vụ kiện đầu tư quốc tế với giá trị lên tới hàng trăm triệu USD, đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực pháp lý cho chính quyền và doanh nghiệp. "Nếu không chuẩn bị kỹ, rủi ro có thể trở thành tổn thất rất lớn", ông nói. 

Lãnh đạo thành phố cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ vướng mắc pháp lý.

Khi kinh tế số phát triển nhanh, quản trị rủi ro pháp lý không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu bắt buộc. Năng lực này không chỉ quyết định sự an toàn của từng doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng môi trường đầu tư và sức cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Đáng lưu ý, trong phiên tọa đàm, ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, đại biểu Quốc hội khóa XVI, cho rằng, thu hút đầu tư gắn với giảm thiểu rủi ro pháp lý là bài toán xuyên suốt của Việt Nam, trong khi cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Ông Nguyễn Khánh Ngọc cho rằng hoàn thiện pháp luật là điều kiện then chốt để nâng sức hấp dẫn đầu tư.

Theo ông, để nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, Việt Nam không chỉ cần các cam kết mạnh mẽ hơn mà còn phải chủ động kiểm soát rủi ro ngay từ đầu. "Không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro, nhưng cần nhận diện chính xác và xây dựng cơ chế kiểm soát phù hợp", ông nói.

Về giải pháp, ông Ngọc nhấn mạnh ba định hướng lớn.

Trước hết, các dự án đầu tư cần coi yếu tố pháp lý và rủi ro là một phần trong quá trình đánh giá ngay từ giai đoạn chuẩn bị, nhằm chủ động phòng ngừa thay vì xử lý khi phát sinh.

Thứ hai, cần rà soát lại các điều ước quốc tế về đầu tư mà Việt Nam đã ký kết. Theo ông, một số hiệp định được ký trong giai đoạn đầu có nội dung đơn giản hoặc không còn phù hợp với bối cảnh hiện nay, cần được hoàn thiện, thậm chí xem xét chấm dứt nếu tiềm ẩn rủi ro lớn. 

Các chuyên gia trao đổi tại tọa đàm hoàn thiện cơ chế phòng ngừa rủi ro và giải quyết tranh chấp trong bối cảnh số.

Xu hướng quốc tế cũng đang chuyển sang thu hẹp các điều khoản bảo hộ quá rộng, đồng thời bổ sung nghĩa vụ của nhà đầu tư liên quan đến lao động, môi trường.

Thứ ba, việc giảm thiểu rủi ro phụ thuộc nhiều vào yếu tố con người, bao gồm năng lực và sự phối hợp của đội ngũ cán bộ. 

Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam: Môi trường pháp lý minh bạch và ổn định là lợi thế bền vững trong đầu tư quốc tếĐỌC NGAY

Ông cho rằng, với mục tiêu xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, Đà Nẵng cần thay đổi tư duy và cách làm, không thể áp dụng phương thức cũ để đạt được kết quả mới. 

Liên quan đến hoàn thiện pháp luật, ông Ngọc đánh giá đây là thời điểm thuận lợi khi cả nước đang tiến hành rà soát tổng thể hệ thống pháp luật theo các nghị quyết của Đảng và Hiến pháp. 

Riêng với Đà Nẵng, Nghị quyết 136 là nền tảng pháp lý quan trọng, song cần được đặt trong sự kết nối đồng bộ với toàn bộ hệ thống pháp luật để phát huy hiệu quả.