Nghị định 185 quy định tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố theo từng vùng, miền.
Cho phép quy mô thấp hơn ở vùng đặc thù
Tại Hà Nội và Tp.HCM, thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên.
Ở vùng trung du và miền núi phía Bắc, thôn phải có từ 150 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố từ 300 hộ trở lên.
Đối với vùng đồng bằng sông Hồng, thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố từ 550 hộ gia đình trở lên.
Tại vùng Bắc Trung Bộ, tiêu chuẩn là từ 350 hộ đối với thôn và từ 450 hộ đối với tổ dân phố.
Ở vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, thôn phải có từ 300 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố từ 450 hộ trở lên.
Vùng Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long đều áp dụng tiêu chuẩn thôn từ 400 hộ trở lên và tổ dân phố từ 550 hộ trở lên.
Theo Nghị định 185, Hà Nội và Tp.HCM thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên (Ảnh: Hữu Thắng).
Nghị định cũng cho phép Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định việc tổ chức và sử dụng các tên gọi như thôn, xóm, làng, ấp, bản, buôn, bon, phum, sóc, khu phố, khối phố, khóm, tiểu khu hoặc tên gọi cộng đồng dân cư khác phù hợp thực tiễn địa phương trong trường hợp cần thiết do yếu tố lịch sử, văn hóa, dân tộc, phong tục, tập quán, mức độ đô thị hóa hoặc yêu cầu quản lý thực tế.
Tuy nhiên, việc áp dụng tên gọi khác vẫn phải tuân theo tiêu chuẩn quy mô hộ gia đình tương ứng với loại hình thôn hoặc tổ dân phố theo quy định của nghị định.
Theo nghị định, quy mô hộ gia đình có thể thấp hơn quy định chung đối với các thôn, tổ dân phố thuộc địa bàn miền núi; xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số; thôn đặc biệt khó khăn; địa bàn có địa hình chia cắt phức tạp, giao thông khó khăn, dân cư phân tán.
Ngoài ra, các thôn, tổ dân phố ở khu vực biên giới, hải đảo; khu vực quy hoạch giải phóng mặt bằng, di dân, tái định cư; hoặc nằm biệt lập trên đảo, cù lao, cồn trên sông cũng có thể áp dụng quy mô thấp hơn.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm hướng dẫn cụ thể đối với các trường hợp đặc thù, bảo đảm phù hợp điều kiện thực tế, yêu cầu quản lý địa bàn, tính ổn định, gắn kết cộng đồng dân cư cũng như yêu cầu quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Quy định trình tự thành lập, sắp xếp, đổi tên và giải thể
Nghị định quy định cụ thể trình tự, thủ tục và hồ sơ thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố. Theo đó, căn cứ nguyên tắc và tiêu chuẩn quy định tại nghị định, UBND cấp xã xây dựng đề án thành lập, sắp xếp hoặc tổ chức lại thôn, tổ dân phố để trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định.
UBND cấp xã phải tổ chức lấy ý kiến nhân dân bằng hình thức phù hợp theo quy định về thực hiện dân chủ ở cơ sở; tổng hợp, tiếp thu và giải trình đầy đủ ý kiến trước khi hoàn thiện hồ sơ trình HĐND cấp xã.
Hồ sơ gồm tờ trình của UBND cấp xã; đề án thành lập, sắp xếp, tổ chức lại; báo cáo tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến nhân dân và dự thảo nghị quyết của HĐND cấp xã. Trên cơ sở hồ sơ trình, HĐND cấp xã xem xét, ban hành nghị quyết tại kỳ họp gần nhất.
Đối với đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương, UBND đặc khu sẽ thực hiện việc xây dựng đề án, lấy ý kiến nhân dân và ban hành quyết định thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố.
Nghị định cũng quy định chi tiết thủ tục giải thể, đổi tên thôn, tổ dân phố và ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có.
Trong các trường hợp này, UBND cấp xã đều phải xây dựng phương án hoặc tờ trình, tổ chức lấy ý kiến nhân dân, tổng hợp giải trình đầy đủ trước khi trình HĐND cấp xã xem xét, quyết định.
Đối với đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương, UBND đặc khu sẽ trực tiếp xem xét, ban hành quyết định về giải thể, đổi tên hoặc ghép cụm dân cư trên địa bàn.
Nghị định số 185 có hiệu lực thi hành từ ngày 26/5/2026. Đồng thời, nghị định bãi bỏ các quy định liên quan đến người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố tại Nghị định số 33/2023 của Chính phủ quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.
