Cần giải pháp hạ nhiệt giá vật liệu xây dựng đang tăng 'nóng'

Giá tăng “phi mã”, dự án hạ tầng chịu áp lực lớn

Theo Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), từ cuối tháng 2/2026, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã khiến giá dầu DO tăng khoảng 72%. Biến động này ngay lập tức lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng, từ đá, cát, nhựa đường đến thép, xi măng… khiến chi phí đầu vào của các dự án hạ tầng tăng mạnh trong thời gian ngắn.

Ghi nhận từ giữa tháng 3/2026, mặt bằng giá vật liệu đã tăng cao hơn đáng kể so với mức công bố chính thức. Đơn cử, đá bê tông xi măng loại 1×2 có mức chênh lệch lên tới hơn 269.000 đồng/m³. Sự vênh lớn giữa giá công bố và giá thực tế khiến nhiều nhà thầu lâm vào tình trạng bị động, bởi chi phí thi công thực tế vượt xa dự toán ban đầu, trong khi cơ chế điều chỉnh hợp đồng chưa kịp cập nhật.

Không chỉ do yếu tố thị trường, tình trạng tăng giá còn bị “khuếch đại” bởi những bất cập trong khâu phân phối. Tại một số địa phương, đặc biệt khu vực phía Nam, nhiều mỏ vật liệu không bán trực tiếp cho nhà thầu mà thông qua các đơn vị trung gian. Qua nhiều tầng phân phối, giá vật liệu bị đẩy lên 1,3 - 1,5 lần so với giá niêm yết, tạo ra sự méo mó trong thị trường và làm sai lệch chi phí đầu vào của các dự án.

Ngoài ra, việc giao dịch qua trung gian không chỉ khiến giá bị “đội” lên mà còn kéo theo hệ lụy về quản lý. Giá khai báo tại mỏ không phản ánh đúng giá giao dịch thực tế, dẫn đến nguy cơ thất thu ngân sách và gây khó khăn cho công tác điều hành. Đây được xem là một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến thị trường vật liệu thiếu minh bạch và khó kiểm soát trong thời gian qua.

Ở góc độ doanh nghiệp thi công, ông Nguyễn Văn T., đại diện Công ty Thương mại - Xây dựng Tân Đại Phát cho biết, giá vật liệu tăng đột biến đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả các công trình. “Nhiều dự án chúng tôi đã ký hợp đồng từ trước với đơn giá cố định, nhưng khi triển khai thì giá vật liệu tăng mạnh, khiến chi phí đội lên rất lớn. Doanh nghiệp buộc phải xoay xở, thậm chí chấp nhận giảm lợi nhuận để duy trì tiến độ. Theo đó, nếu tình trạng này kéo dài mà không có cơ chế điều chỉnh kịp thời, nhiều nhà thầu sẽ rơi vào thế khó, thậm chí thua lỗ", ông Văn T. nói.

Ở khâu phân phối, anh Đỗ Thanh Lĩnh, chủ cửa hàng vật liệu xây dựng Thanh Trúc (đường Đỗ Xuân Hợp) cho biết, thị trường hiện nay biến động rất nhanh, nguồn cung không ổn định khiến việc kinh doanh gặp nhiều khó khăn. “Có thời điểm giá nhập thay đổi từng ngày, thậm chí trong ngày. Nhiều loại vật liệu khan hàng, phải lấy qua trung gian nên giá bị đẩy lên. Cửa hàng cũng không dám nhập số lượng lớn vì sợ rủi ro, nhưng nếu không có hàng thì lại mất khách. Theo đó, việc thị trường thiếu ổn định khiến cả người bán lẫn người mua đều bị động".

Bên cạnh những yếu tố trên, việc chậm công bố chỉ số giá xây dựng tại nhiều địa phương cũng đang trở thành “điểm nghẽn” lớn đối với các nhà thầu thi công. Theo đại diện Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), đến nay chỉ số giá xây dựng của quý I/2026 vẫn chưa được ban hành, gây ảnh hưởng trực tiếp đến công tác thanh toán và điều chỉnh hợp đồng. Khi thiếu cơ sở pháp lý để cập nhật chi phí, các nhà thầu buộc phải “gánh” phần chênh lệch, làm gia tăng áp lực tài chính.

Siết trung gian, minh bạch thị trường

Trước thực trạng giá vật liệu xây dựng tăng cao và biến động khó lường, nhiều giải pháp đã được các hiệp hội, chuyên gia và doanh nghiệp kiến nghị nhằm ổn định thị trường, kéo giảm chi phí đầu vào và đảm bảo tiến độ các dự án. Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) đề xuất Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành như Công Thương, Tài chính, Xây dựng theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời có biện pháp bình ổn giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng.

Đồng thời, việc cập nhật chỉ số giá xây dựng cần được thực hiện thường xuyên, sát với thực tế để làm cơ sở pháp lý cho việc điều chỉnh hợp đồng. Đây được xem là “điểm nghẽn” quan trọng, bởi khi chỉ số giá chậm cập nhật, nhà thầu sẽ phải “gánh” phần chi phí tăng thêm, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng duy trì thi công.

Để đối phó với tình trạng này, ngày 18/3/2026, Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đã có văn bản gửi Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh và Sở Xây dựng tỉnh Đồng Nai, đề nghị sớm ban hành và cập nhật chỉ số giá xây dựng, làm cơ sở điều chỉnh các yếu tố biến động về nguyên, nhiên, vật liệu.

Theo VEC, thời gian qua giá nhiên liệu biến động mạnh, nhiều nhà thầu đã liên tục kiến nghị các địa phương công bố chỉ số giá phù hợp với thực tế thị trường. Tuy nhiên, đến nay chỉ số giá xây dựng của các tháng trong quý I/2026 vẫn chưa được công bố chính thức, gây ảnh hưởng trực tiếp đến công tác thanh toán, quyết toán và tiến độ triển khai dự án. Từ thực tế này, VEC đề nghị các cơ quan chức năng khẩn trương rà soát, ban hành chỉ số giá xây dựng kịp thời, đảm bảo phản ánh đúng biến động giá các loại nguyên, nhiên, vật liệu trên địa bàn để các dự án có cơ sở áp dụng.

Một trong những giải pháp mang tính căn cơ được nhấn mạnh là kiểm soát chặt hoạt động khai thác và phân phối vật liệu. Theo các doanh nghiệp bất động sản, các cơ quan chức năng cần siết chặt tình trạng bán hàng qua trung gian, yêu cầu các mỏ công khai giá và ưu tiên bán trực tiếp cho nhà thầu nhằm hạn chế tình trạng “lách luật” để nâng giá.

Mới đây, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cũng đã có văn bản yêu cầu các địa phương phải cập nhật giá vật liệu hàng tháng, đảm bảo sát với thị trường, qua đó nâng cao tính minh bạch và giảm độ trễ trong điều hành. Đồng thời, Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu giá vật liệu xây dựng theo thời gian thực, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong thu thập và công bố thông tin; các sở, ngành liên quan phải phối hợp kiểm tra, giám sát việc kê khai giá tại các mỏ, xử lý nghiêm hành vi cung cấp thông tin sai lệch, đảm bảo dữ liệu đầu vào phục vụ điều hành được chính xác, kịp thời...

Ở góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho biết, nguyên nhân sâu xa của tình trạng tăng giá là do thiếu cơ chế điều phối nguồn vật liệu mang tính liên vùng. Khi mỗi địa phương quản lý riêng lẻ, không có sự liên kết, sẽ dễ xảy ra tình trạng nơi dư thừa, nơi khan hiếm, tạo điều kiện cho đầu cơ và thao túng giá.

Trong khi đó, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chi Minh cho rằng, giải pháp cốt lõi là minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng, kiểm soát chặt giá tại mỏ và hạn chế tối đa khâu trung gian. Theo đó, khi thị trường vận hành minh bạch và cạnh tranh lành mạnh, giá vật liệu sẽ tự điều chỉnh về mức hợp lý. Vì vậy, ông Châu cũng đề xuất Nhà nước cần nghiên cứu cơ chế dự trữ hoặc điều tiết các loại vật liệu chiến lược, tương tự như xăng dầu nhằm ứng phó với những biến động bất thường của thị trường.

Theo ông Nguyễn Văn.T, việc biến động giá vật liệu đang tác động trực tiếp đến hoạt động xây dựng và bất động sản, khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc lập kế hoạch và kiểm soát chi phí. “Doanh nghiệp không chỉ cần hỗ trợ trước mắt mà cần một môi trường ổn định, minh bạch để chủ động kế hoạch dài hạn. Nếu giá vật liệu liên tục biến động và thiếu kiểm soát, rủi ro sẽ dồn hết về phía doanh nghiệp. Vì vậy, các cơ quan quản lý cần có cơ chế chia sẻ rủi ro trong hợp đồng xây dựng khi giá vật liệu biến động mạnh, đồng thời rút ngắn thời gian điều chỉnh đơn giá để doanh nghiệp không bị “treo” chi phí quá lâu", ông T. cho biết thêm.

Các chuyên gia bất động sản cũng cho rằng, sắp tới, nếu không có giải pháp đồng bộ từ quản lý nhà nước đến thị trường, tình trạng tăng giá vật liệu sẽ tiếp tục lặp lại, ảnh hưởng đến tiến độ các dự án trọng điểm và làm suy giảm hiệu quả đầu tư. Do đó, yêu cầu đặt ra là sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý trong việc điều hành giá, kiểm soát thị trường và hoàn thiện khung pháp lý. Khi nguồn cung được đảm bảo, chuỗi phân phối minh bạch và chính sách bám sát thực tiễn, giá vật liệu mới có thể “hạ nhiệt”, qua đó giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn và đảm bảo các công trình được triển khai đúng tiến độ.